را نمىبينيد كه باقى مىمانند ؟ آيا نمىبينيد اهل دنيا را كه صبح نمايند و شب كنند بر احوال مختلف ؟ پس يكى مرده‌اى است كه بر او مىگريند ، و ديگرى كسى است كه تسليت دهند او را ، و يكى افتاده به انواع بلاها گرفتار ، و ديگرى بيمارى است كه به عيادت او مىروند ، و يكى در حال احتضار است و جان مىدهد ، و ديگرى طالب دنياست كه مرگ او را طلب كند ، و ديگرى غافل از عقباست در حالى كه از او غافل نيستند . . . « 1 » ( آيهء 13 ) وَ لَوْ شِئْنَا لَأَتَيْنَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَلهَا وَ لكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنّى لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ تفسير : و اگر مىخواستيم ، به هر كسى هدايت مناسب او را به نحو اجبار مىداديم ؛ لكن اجبار با تكليف منافات دارد ؛ زيرا تكليف بايد به اختيار باشد تا بنده مستحق ثواب و عقاب گردد . از اين جهت ايشان را بر ايمان مجبور نساختيم ؛ بلكه زمام كفر و ايمان و طاعت و معصيت را تحت اختيار آنان وا گذاشتيم ، فَمَن شَآءَ فَلْيُؤْمِن وَ مَن شَآءَ فَلْيَكْفُرْ : و كفّار به سوء اختيار ، كفر را بر ايمان و ضلالت را بر هدايت اختيار كردند ، لاجرم مستحقّ جهنّم و عقاب گرديدند چنانچه اشاره فرمايد : وَ لكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنّى لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ : و لكن گفتار من از ازل ثابت و محقّق است كه حتماً بايد جهنّم را از جنّ و انسان‌هايى كه به سوء اختيارشان دعوت و اتمام حجّت مرا نپذيرفته‌اند پر سازم . ملخّص آيهء شريفه آن كه : ما بندگان را از روى الجاء و اضطرار بر ايمان وا نداشتيم ؛ بلكه امر ايمان را روشن نموديم كه به اختيار خودشان ايمان آورند ، و لكن كافران ضلالت را بر هدايت اختيار كردند ، از اين جهت عذاب بر آنها ، واجب و لازم گشت .

--> ( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبه 98 فيض الاسلام .